Katedrala Sv.Tripuna je najznacajniji spomenik srednjovjekovnog Kotora.Podignuta je na starijem kulturnom mjestu,na kome je 809. godine bila izgradjena omanja preromanicka crkva posvecena istom svetitelju.Kako pokazuju najnovija arheoloska otkrica, osnova te prvobitne gradjevine je imala oblik upisanog krsta sa tri prislonjene apside i, najvjerovatnije, kupolom nad centralnim dijelom .Njen ktitor je bio kotorski gradjanin Andrea Saracenis,sto potvrdjuje i sarkofag s pomenom njegovog imena pronadjen do danasnje crkve.
Katedrala se gradila vise decenija.Konacno je bila zavrsena i osvecena 1166.godine, o cemu je sacuvano i pisano svjedocanstvo.U osnovi je trobrodna bazilika ciji centralni brod je duplo siri od dva bocna, izmedju kojih su naizmjenicno postavljeni snazni stupci i stubovi s korintskim kapitelima, od kojih su neki, antickog porijekla,ovdje sekundarno upotrijebljeni.Brodovi se zavrsavaju polukruznim apsidama.Nad centralnim travejom uzdizala se kupola,uklonjena poslije razornih zemljotresa u 16.vijeku.
Uz zapadnu fasadu prislonjena su dva zvonika povezana polukruzno zasvedenim trijemom s dekorativnim rubnim reljefima.Svoj danasnji izgled su dobili krajem 17. vijeka,nakon zemljotresa 1667. godine, u kome je katedrala pretrpjela velika ostecenja.Od skulpturalno-dekorativnih elemenata isticu se barokno profilisani otvori zvonika I niz stilizovanih glava oko njihovih krunista, velika rozeta na procelju,spratne trifore srednjeg broda,niz slijepih arkada duz krovnog vijenca,rekonstruisani juzni portal i, posebno, trifora glavne apside sa skladno ukomponovanim romanogotickim motivima,u danasnjem izgledu iz 14. vijeka.
Katedrala posjeduje vrijedne primjerke imobilijara I umijetnicka dijela,kako usamoj crkvi,tako i u riznici-relikvijaru.Poseban raritet je jedna strana ciborijuma iz prvobitne crkve iz 9. vijeka sa preromanickim pleterom i lavovima.Novi visoki ciborijum potice iz druge polovine 14. vijeka ,a najvjerovatnije je djelo ucenika fra Vita Kotoranina.U bocnim apsidama smjestene su goticke skulpture-kamena Pieta nordijskog porijekla,kao I drveni obojeni kip Vinka Fererskog,dubrovacki rad iz 15. vijeka.Cetiri mermerna oltara su radjena u Veneciji u 18. vijeku. Reljef Bogorodice sa Hristom I svetiteljima izradio je Deziderio Kotoranin u baroknom maniru.Tu je i remek-djelo kotorskog srednjovjekovnog zlatarstva-srebrna pozlacena pala.
Od fresaka, kojima su u prvoj polovini 14. vijeka citvu unutrasnjost crkve ukrasili tzv. Pictores graeci, sacuvani su samo manji fragmenti-Raspece i Skidanje s krsta u apsidi, te desetak figura u tjemenima lukova izmedju brodova.Od stafelajnih slika istice se Raspece od Basana Starijeg, bilateralna ikona sa Bogorodicom i Hristom u sarkofagu koja se pripisuje Lovru Dobricevicu,sv. Vartolomej,sv. Djordje i sv.Antonin od Djerolama da Santa Kroce,Poklonstvo kraljeva od Mihaela Najdlingera i jos nekoliko dijela nepoznatih autora.
Relikvijari katedrale smjesten je u polukruznoj spratnoj kapeli, prizidanoj uz sjeverni brod,u kojoj je mermerne reljefe i slobodne kipove pocetkom 18. vijeka izradio mletacki skulptor Francesko Kabjanka.Tu se, pored srebrnog mocnika i “svete glave” sv.Tripuna, cuvaju brojne relikvije i votivni predmeti najrazlicitijih oblika,djela kotorskih zlatara od 15. do 20. vijeka.
